مىكنيم . منشاء جريان تازهء مهمى كه از قرن هفتم در نثر مصنوع فارسى پديد آمد و بعد از آن بيش و كم تا عهد قائم مقام فراهانى ادامه يافت ، نگارش گلستانست بدست شاعر و نويسندهء بسيار بزرگ ما سعدى شيرازى . وى چند اثر بنثر فارسى دارد كه بيشتر آنها از نثرهاى ساده بر شيوهء صوفيان و گاه همراه با قسمتهايى از نثر موزونست . اما گلستان هم حاوى قسمتهاى مصنوع است و هم ساده و هم موزون به اين معنى كه سعدى درين كتاب ضمن نثر سادهء استادانهء خود هرجا كه لازم دانسته است عبارات مصنوع لطيف آورده ولى حق آنست كه گلستان و مخصوصا قسمت جدال سعدى با مدعى را ، كه دنبالهء سبك مقامه‌نويسان در آن مشاهده مىگردد ، نوعى از نثر موزون بناميم و اصولا ذوق سليم سعدى وى را بر آن مىداشت كه شيوهء نثر مترسّلان را از خشكى و تعقيد و آميختگى شديد با زبان عربى بيرون كشد و بشيوهء نثر موزون كه با ذوق فارسى زبانان سازگارى بيشتر دارد نزديك سازد و از آميزش اين دو سبك شيوهء مطبوع و تازه‌يى پديد آرد . اين كار سعدى را بايد بمنزلهء يكنوع ابتكار و تجدّد در نويسندگى تلقّى كرد و درين مورد هم همان سعدى مبتكر و صاحب ذوق و متجدّدى را مىبينيم كه در ديوان قصائد و غزلهايش ملاحظه مىكنيم . [ نثر موزون ] دربارهء نثر موزون فارسى پيش ازين در مجلّد دوم بتفصيل سخن گفته‌ام . سعدى از شيوهء مذكور هم در مجالس پنجگانهء خود كه يادآور مجالس عارفان پيشين است ، پيروى كرده و هم در پاره‌يى از قسمتهاى گلستان ، و اين‌روش را در آن كتاب خاصه در مقدمهء آن ، و نيز در « جدال سعدى با مدعى در بيان توانگرى و درويشى » ملاحظه مىكنيم « 1 » ؛ و بايد دانست كه سعدى درين مورد هم هيچگونه قيد مبرمى ندارد يعنى همانطور كه در

--> ( 1 ) - براى ملاحظهء نمونهايى از نثر سعدى كه در آن شيوهء موزون‌نويسان به حد اعلى و بكاملترين صورت خود مشهودست رجوع كنيد بمقدمهء گنجينهء سخن ، ج 1 چاپ دوم ، تهران 1350 ، ص 38